به گزارش سایت خبری پُرسون، سید عطاءالله مهاجرانی در بخشی از سخنرانی خود در همایش حافظ در استکهلم سوئد، با بررسی ترکیب «الا یا ایها الساقی» در مطلع نخستین غزل حافظ، به تبیین معنای ساقی و ویژگی‌های شراب بهشتی در آیات قرآن کریم پرداخت و از این رهگذر، خوانشی از غزل حافظ ارائه کرد.
دکتر مهاجرانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به زیبایی و فخامت ترکیب «الا یا ایها الساقی» گفت: «این ساقی کیست که حافظ دیوان خودش را با ساقی شروع می‌کند؟»
او برای فهم بهتر این مصرع و غزل، به دو آیه از قرآن کریم اشاره کرد و گفت: آیه ۲۱ سوره انسان، از نوشاندن شراب طهور به بهشتیان سخن می‌گوید. به گفته او، در این آیه خداوند خود به بهشتیان شراب می‌نوشاند؛ بنابراین، ساقی در این تصویر خداوند است، نه فرشتگان.
مهاجرانی با تأکید بر تعبیر «شراب طهور» توضیح داد که میان واژه‌های «طاهر» و «طهور» تفاوت وجود دارد. به گفته او، طهور تنها به معنای پاک نیست، بلکه بر ویژگی پاک‌کنندگی نیز دلالت دارد و از این جهت، معنای گسترده‌تری را منتقل می‌کند.
تأکید بر معنای شراب بهشتی در قرآن
او در ادامه به آیه ۳۴ سوره نبأ اشاره کرد؛ آیه‌ای که در توصیف نعمت‌های بهشتی، از جام‌های لبریز سخن می‌گوید. مهاجرانی توضیح داد که مترجمان فارسی قرآن، واژه مربوط به این جام‌ها را معمولاً به «سرشار» و «لبریز» ترجمه کرده‌اند، اما به باور او، معنای این واژه فراتر از این دو تعبیر است و مفهوم تکرار و پی‌درپی‌بودن را نیز در بر می‌گیرد.
پیوند معنای قرآنی ساقی با غزل حافظ
مهاجرانی با پیوند دادن این توضیحات به مطلع غزل حافظ، به واژه «ادر» در ترکیب «الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها» پرداخت و گفت که این واژه، علاوه بر معنای گرداندن جام، بر تکرار و گردش پیوسته نیز دلالت دارد.
او در پایان این بخش، با اشاره به ابیات آغازین غزل حافظ، توضیح داد که مفهوم گردش جام و تداوم آن را می‌توان در ادامه غزل نیز دنبال کرد؛ آنجا که حافظ می‌گوید:
ساقیا در گردشِ ساغر تعلل تا به چند. دور چون با عاشقان افتد تَسَلسُل بایدش.
منبع: تسنیم
