به گزارش سایت خبری پُرسون، تغییرات خلقی، بی‌انگیزگی، اختلال خواب و کاهش انرژی از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است در دوره‌هایی از زندگی تجربه شوند. اما زمانی که این علائم شدید، مداوم یا تکرارشونده باشند، تشخیص علت آنها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
یکی از موضوعاتی که گاهی در تشخیص مشکلات خلقی چالش‌برانگیز می‌شود، تفاوت میان افسردگی و اختلال دوقطبی است. هر دو وضعیت می‌توانند با دوره‌هایی از خلق پایین، کاهش انرژی و از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزمره همراه باشند؛ اما الگوی علائم، سابقه فرد و وجود دوره‌های تغییر قابل توجه در خلق و انرژی می‌تواند مسیر ارزیابی را متفاوت کند.
آیا هر تغییر خلقی نشانه دوقطبی است؟
تغییرات طبیعی خلق، واکنش به استرس، مشکلات خواب، فشار کاری، تعارض‌های خانوادگی و بسیاری از عوامل دیگر می‌توانند باعث تغییر موقت در احساسات و رفتار فرد شوند.
اختلالات خلقی معمولاً بر اساس مجموعه‌ای از علائم، مدت آنها، شدت، تأثیر بر عملکرد فرد و سابقه دوره‌های قبلی بررسی می‌شوند. بنابراین اگر فردی یک دوره پرانرژی یا چند روز احساس شادی بیشتر داشته باشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس همین موضوع نتیجه گرفت که مبتلا به اختلال دوقطبی است. ارزیابی تخصصی باید تصویر کامل‌تری از وضعیت خلقی فرد ارائه دهد.
نقش متخصص در تشخیص اختلال دوقطبی
اگر فردی دوره‌های مکرر افسردگی را تجربه کرده یا در کنار دوره‌های افسردگی، تغییرات قابل توجهی در انرژی، خواب، فعالیت و رفتار او ایجاد شده است، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان می‌تواند اهمیت داشته باشد.
در جستجوی اینترنتی ممکن است با عبارت‌هایی مانند بهترین دکتر اختلال دوقطبی مواجه شوید، اما بهتر است انتخاب پزشک فقط بر اساس عنوان «بهترین» انجام نشود.
تخصص پزشک، تجربه او در ارزیابی و درمان اختلالات خلقی، شیوه انجام ارزیابی و امکان پیگیری منظم، از عواملی هستند که بهتر است هنگام انتخاب متخصص مورد توجه قرار گیرند.
همچنین در برخی موارد، تشخیص نیازمند بررسی دقیق سابقه فرد و صحبت با اعضای خانواده است؛ زیرا ممکن است فرد در دوره‌های تغییر خلق، برداشت کاملی از تغییرات رفتاری خود نداشته باشد.
تست تشخیص دوقطبی چقدر قابل اعتماد است؟
آزمون‌ها و پرسشنامه‌های روان‌شناختی می‌توانند برای بررسی برخی علائم و کمک به فرایند ارزیابی مورد استفاده قرار گیرند، اما نتیجه یک تست به‌تنهایی نباید به عنوان تشخیص قطعی اختلال دوقطبی در نظر گرفته شود. یکی از همین پرسنامه های معتبر تست اختلال دوقطبی MDQ است.
تشخیص اختلالات خلقی معمولاً به بررسی سابقه علائم، الگوی تغییرات خلق، مدت و شدت دوره‌ها، عملکرد فرد و عوامل دیگر نیاز دارد. بنابراین اگر نتیجه یک پرسشنامه احتمال وجود علائم مرتبط با دوقطبی را مطرح کند، بهتر است آن را نقطه شروعی برای مراجعه و ارزیابی تخصصی بدانیم، نه یک تشخیص نهایی.
همین موضوع درباره نتیجه منفی یک تست نیز صدق می‌کند؛ نتیجه یک آزمون آنلاین به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین ارزیابی تخصصی شود.
چه تفاوتی میان افسردگی و اختلال دوقطبی وجود دارد؟
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها، وجود سابقه دوره‌های مانیا یا هیپومانیا در اختلال دوقطبی است. در دوره‌های مانیا یا هیپومانیا ممکن است تغییراتی مانند موارد زیر مشاهده شود:
-
افزایش غیرمعمول انرژی
-
کاهش نیاز به خواب
-
افزایش فعالیت و تحرک
-
صحبت کردن بیشتر از معمول
-
احساس اعتمادبه‌نفس غیرمعمول
-
افزایش سرعت افکار
-
دشواری در کنترل رفتارهای تکانشی
-
افزایش فعالیت‌های هدفمند
-
تحریک‌پذیری قابل توجه
شدت و ترکیب این علائم می‌تواند متفاوت باشد و ارزیابی آنها نیازمند توجه به شرایط کلی فرد است.
در مقابل، در افسردگی اساسی تمرکز اصلی بر علائم مربوط به خلق پایین و کاهش علاقه یا لذت، همراه با علائم جسمی و شناختی مرتبط است.
چرا سابقه خانوادگی اهمیت دارد؟
در بررسی اختلالات خلقی، متخصص ممکن است درباره سابقه مشکلات روان‌شناختی یا اختلالات خلقی در خانواده نیز سؤال کند. سابقه خانوادگی یکی از اطلاعاتی است که می‌تواند در کنار سایر داده‌های بالینی به متخصص کمک کند تصویر دقیق‌تری از وضعیت فرد به دست آورد.
البته داشتن سابقه خانوادگی به معنای ابتلای قطعی فرد نیست و نبود سابقه خانوادگی نیز به تنهایی احتمال یک اختلال را رد نمی‌کند.
چه زمانی مراجعه به متخصص اهمیت بیشتری دارد؟
اگر تغییرات خلقی یا علائم افسردگی به شکل قابل توجهی بر زندگی فرد تأثیر گذاشته‌اند، بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود. برخی نشانه‌هایی که می‌توانند ضرورت ارزیابی تخصصی را مطرح کنند عبارت‌اند از:
-
تغییرات شدید و تکرارشونده در خلق
-
دوره‌های افسردگی مکرر
-
کاهش قابل توجه نیاز به خواب همراه با افزایش انرژی
-
رفتارهای تکانشی یا پرخطر
-
تغییر قابل توجه در عملکرد شغلی یا تحصیلی
-
مشکلات جدی در روابط
-
احساس ناامیدی شدید
-
افکار مربوط به مرگ یا خودآسیب‌رسانی
در صورت وجود افکار خودکشی یا خطر فوری، مراجعه فوری به خدمات اورژانسی یا کمک تخصصی ضروری است و نباید منتظر نتیجه تست‌های آنلاین ماند.
کلینیک افسردگی چه خدماتی می‌تواند ارائه کند؟
افرادی که برای مدت طولانی با علائم افسردگی مواجه هستند، ممکن است به ارزیابی تخصصی نیاز داشته باشند. یک کلینیک افسردگی در تهران می‌تواند بسته به ساختار و تیم تخصصی خود، خدماتی مانند ارزیابی روان‌شناختی، روان‌درمانی و در صورت نیاز ارزیابی روان‌پزشکی را ارائه کند.
انتخاب مرکز مناسب بهتر است بر اساس نوع مشکل، تخصص تیم درمان، امکان پیگیری و نیازهای فرد انجام شود.
آیا فرد مبتلا به دوقطبی همیشه افسرده یا شیداست؟
اختلال دوقطبی را نباید به معنای نوسان دائمی میان دو حالت در نظر گرفت. دوره‌های خلقی می‌توانند در افراد مختلف الگوهای متفاوتی داشته باشند و فاصله میان دوره‌ها نیز متفاوت باشد.
برخی افراد ممکن است دوره‌های افسردگی بیشتری را تجربه کنند و دوره‌های مانیا یا هیپومانیا کمتر مورد توجه قرار گیرد. همین موضوع یکی از دلایلی است که تشخیص دقیق اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا ممکن است فرد سال‌ها علائم افسردگی را تجربه کند اما سابقه دوره‌های افزایش انرژی و تغییرات خلقی به شکل دقیق بررسی نشده باشد.
آیا خوددرمانی برای افسردگی یا دوقطبی مناسب است؟
استفاده خودسرانه از داروهای روان‌پزشکی توصیه نمی‌شود. همچنین قطع یا تغییر دوز دارو بدون نظر پزشک می‌تواند مشکل‌ساز باشد. داروهای مورد استفاده در اختلالات خلقی باید با توجه به وضعیت فرد، سابقه پزشکی، داروهای دیگر و پاسخ به درمان تحت نظر پزشک تنظیم شوند.
در کنار درمان پزشکی، روان‌درمانی، تنظیم خواب، فعالیت بدنی، حمایت اجتماعی و آموزش درباره بیماری نیز ممکن است در برنامه درمانی فرد مورد توجه قرار گیرد.
نقش خانواده در درمان اختلالات خلقی
خانواده می‌تواند نقش مهمی در شناسایی تغییرات رفتاری و حمایت از فرد داشته باشد. گاهی اطرافیان زودتر از خود فرد متوجه تغییراتی مانند کاهش شدید خواب، افزایش غیرعادی فعالیت، تحریک‌پذیری یا رفتارهای تکانشی می‌شوند.
با این حال، حمایت خانواده نباید به کنترل افراطی یا قضاوت فرد تبدیل شود. آگاهی از ماهیت اختلال، ارتباط مناسب با فرد و همکاری با تیم درمان می‌تواند کمک‌کننده باشد.
تشخیص درست، نقطه شروع درمان مناسب است
در مشکلات خلقی، هدف فقط تشخیص یک عنوان نیست. هدف اصلی این است که مشخص شود فرد با چه الگویی از علائم مواجه است و چه نوع مداخله‌ای برای شرایط او مناسب‌تر است.
افسردگی، اختلال دوقطبی و سایر مشکلات خلقی ممکن است علائم مشترکی داشته باشند، اما مسیر ارزیابی و درمان آنها الزاماً یکسان نیست. به همین دلیل، اگر فردی با علائم پایدار یا تکرارشونده مواجه است، بهتر است به جای تکیه بر جستجوهای اینترنتی یا خودتشخیصی، از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرد.
منبع: کلینیک ذهن آرا
