به گزارش سایت خبری پُرسون، ترک اعتیاد فقط به کنارگذاشتن مواد مخدر و تحمل علائم جسمی محدود نمیشود. بسیاری از افراد بعد از قطع مصرف، همچنان با وسوسه، افکار مربوط به مصرف، اضطراب، استرس، مشکلات خانوادگی یا احساسات ناخوشایند روبهرو هستند. به همین دلیل، رواندرمانی میتواند یکی از بخشهای مهم در روند بهبودی باشد. رواندرمانی به شما کمک میکند دلایل مصرف مواد را بهتر بشناسید، عوامل تحریککننده را شناسایی کنید و روشهای سالمتری برای کنترل احساسات و مشکلات زندگی یاد بگیرید. در ادامه با ما همراه باشید تا با روشهای رواندرمانی در ترک اعتیاد و نقش آنها در پیشگیری از بازگشت به مصرف آشنا شوید.
روان درمانی در ترک اعتیاد چیست؟
رواندرمانی مجموعهای از روشهای تخصصی است که به شما کمک میکند افکار، احساسات و رفتارهای مرتبط با مصرف مواد را بهتر بشناسید و آنها را مدیریت کنید. در جلسات رواندرمانی، درمانگر تلاش میکند بفهمد چه عواملی باعث شروع یا ادامه مصرف شدهاند و چه شرایطی احتمال بازگشت به مصرف را افزایش میدهند. هدف رواندرمانی فقط این نیست که به شما بگوید مواد مصرف نکنید؛ بلکه قرار است مهارتهایی را یاد بگیرید که به کمک آنها بتوانید بدون پناهبردن به مواد با مشکلات و فشارهای زندگی روبهرو شوید.
آیا روان درمانی به تنهایی برای ترک اعتیاد کافی است؟
رواندرمانی برای بسیاری از افراد بخش مهمی از درمان اعتیاد است، اما همیشه نمیتوان آن را جایگزین تمام روشهای درمانی دانست. نوع درمان به ماده مصرفی، میزان وابستگی، شرایط جسمی و روانی و سابقه فرد بستگی دارد. بعضی افراد ممکن است علاوه بر رواندرمانی به درمان دارویی و مراقبت پزشکی نیز نیاز داشته باشند؛ بنابراین بهتر است روش درمان توسط پزشک و متخصص اعتیاد تعیین شود.
در کلینیکهای تخصصی ترک اعتیاد، روان درمانی در کنار تمامی روشهای استاندارد و مرتبط به عوارض جسمی پیش میرود. به طور مثال براساس اطلاعات سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوع clinictolou.com، که یک کلینیک تخصصی ترک اعتیاد در تهران است، روان درمانی ترک اعتیاد در کنار روشهای سم زدایی، دارودرمانی و درمانهای مکمل، توسط کادر درمان انجام میگیرد تا یک مسیر اصولی و شخصی سازی شده برای ترک اعتیاد هر فرد ساخته شود.
روان درمانی چگونه به ترک اعتیاد کمک میکند؟
رواندرمانی از چند مسیر میتواند به شما کمک کند. در قدم اول، درمانگر به شما کمک میکند عوامل و شرایطی را که باعث مصرف مواد میشوند بشناسید. سپس راههایی برای مقابله با این شرایط پیدا میکنید. برای مثال، اگر استرس باعث وسوسه مصرف میشود، میتوانید مهارتهایی برای مدیریت استرس یاد بگیرید. اگر تنهایی یا اختلافات خانوادگی محرک مصرف هستند، میتوان روی روابط و نحوه برخورد با این مشکلات کارکرد. بهاینترتیب، هدف این است که بهمرور بتوانید در شرایط دشوار، واکنش متفاوتی نسبت به گذشته داشته باشید.
۱. درمان شناختی رفتاری یا CBT
یکی از روشهای شناختهشده در رواندرمانی اعتیاد، درمان شناختی رفتاری یا CBT است. در این روش، ارتباط میان افکار، احساسات و رفتارها بررسی میشود. ممکن است فرد در شرایط خاص افکاری داشته باشد که او را به سمت مصرف مواد سوق دهند. برای مثال، ممکن است با خود بگوید «من نمیتوانم این شرایط را تحمل کنم» یا «فقط یکبارمصرف میکنم و دوباره کنار میگذارم». درمان شناختی رفتاری به شما کمک میکند این افکار را شناسایی کنید و بهجای آنها، روشهای منطقیتر و سالمتری برای مواجهه با شرایط دشوار پیدا کنید. همچنین مهارتهایی مانند کنترل وسوسه، حل مسئله و مدیریت موقعیتهای پرخطر در این روش آموزش داده میشود.
۲. مصاحبه انگیزشی
گاهی فرد میداند که مصرف مواد به زندگی او آسیبزده است، اما هنوز برای ترک کاملاً آماده نیست. در چنین شرایطی، مصاحبه انگیزشی میتواند به فرد کمک کند انگیزه خود را برای تغییر پیدا کند. در این روش، درمانگر بهجای سرزنش یا مجبور کردن فرد، به او کمک میکند درباره مزایا و معایب مصرف و ترک فکر کند و دلایل شخصی خود برای تغییر را پیدا کند. این روش میتواند برای افرادی که بین ادامه مصرف و ترک مردد هستند، مفید باشد.
۳. درمان مدیریت محرکها و پیشگیری از بازگشت
یکی از اهداف مهم رواندرمانی، کمک به شما برای شناسایی موقعیتهایی است که احتمال مصرف دوباره را بیشتر میکنند. این عوامل میتوانند شامل دوستان مصرفکننده، مکانهای خاص، استرس، تنهایی، مشکلات مالی یا حتی بعضی خاطرات باشند. در جلسات درمان یاد میگیرید این عوامل را زودتر شناسایی کنید و برای مواجهه با آنها برنامه داشته باشید. برای مثال، ممکن است تصمیم بگیرید از یک محیط خاص دور بمانید یا زمانی که وسوسه شدید با فردی قابلاعتماد تماس بگیرید.
۴. درمان گروهی
درمان گروهی یکی دیگر از روشهایی است که میتواند در مسیر ترک اعتیاد کمککننده باشد. در این جلسات، افرادی که شرایط مشابهی دارند در یک محیط کنترلشده درباره مشکلات و تجربیات خود صحبت میکنند. شنیدن تجربه دیگران میتواند به شما نشان دهد که در این مسیر تنها نیستید. همچنین ممکن است با راهکارهایی آشنا شوید که افراد دیگر برای مدیریت وسوسه و مشکلات خود استفاده کردهاند. البته جلسات گروهی باید در محیط مناسب و با مدیریت افراد متخصص برگزار شوند.
۵. خانوادهدرمانی
اعتیاد فقط فرد مصرفکننده را تحتتأثیر قرار نمیدهد و میتواند روابط خانوادگی را نیز دچار مشکل کند. بیاعتمادی، اختلاف، عصبانیت و مشکلات مالی از جمله مسائلی هستند که ممکن است در خانواده ایجاد شوند. خانوادهدرمانی به اعضای خانواده کمک میکند درباره اعتیاد و نحوه برخورد صحیح با فرد اطلاعات بیشتری به دست آورند. همچنین میتوان در این جلسات روی بهبود ارتباط، تعیین مرزهای سالم و کاهش درگیریهای خانوادگی کار کرد.
۶. درمان مشکلات روحی همزمان با اعتیاد
گاهی اعتیاد تنها مشکل فرد نیست و مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی یا تجربههای سخت زندگی نیز وجود دارند. در چنین شرایطی، اگر فقط مصرف مواد موردتوجه قرار بگیرد و مشکلات روانی نادیده گرفته شوند، احتمال ادامه مشکلات یا بازگشت به مصرف وجود دارد. به همین دلیل، متخصص باید وضعیت روانی فرد را نیز بررسی کند و در صورت نیاز برای درمان مشکلات همراه برنامه مناسبی در نظر بگیرد.
رواندرمانی چگونه وسوسه مصرف را کنترل میکند؟
وسوسه مصرف ممکن است ناگهانی ایجاد شود، اما معمولاً عوامل خاصی آن را تحریک میکنند. در رواندرمانی، شما یاد میگیرید این عوامل را شناسایی کنید و قبل از اینکه وسوسه شدید شود، واکنش مناسبی داشته باشید. ممکن است درمانگر به شما کمک کند برنامهای برای موقعیتهای پرخطر داشته باشید. دورشدن از محیط تحریککننده، صحبت با فرد حمایتکننده، انجام فعالیت جایگزین و استفاده از مهارتهای مدیریت استرس میتوانند بخشی از این برنامه باشند.
چند جلسه روان درمانی برای ترک اعتیاد لازم است؟
تعداد جلسات رواندرمانی برای همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است در مدت کوتاهتری به حمایت نیاز داشته باشند و بعضی دیگر به جلسات طولانیتر احتیاج پیدا کنند. عواملی مانند نوع و شدت وابستگی، مشکلات روانی، شرایط خانوادگی و میزان حمایت اجتماعی میتوانند روی روند درمان تأثیر بگذارند. به همین دلیل، نمیتوان یک تعداد جلسه مشخص را برای همه افراد تعیین کرد.
آیا روان درمانی بعد از ترک هم لازم است؟
بله. پایان مصرف مواد لزوماً به معنی پایان نیاز به حمایت روانی نیست. حتی اگر مدتی از ترک گذشته باشد، ممکن است فرد در شرایطی مانند استرس شدید، مشکلات خانوادگی یا قرارگرفتن در محیط قبلی مصرف دوباره وسوسه شود. ادامه جلسات درمان در صورت نیاز میتواند به شما کمک کند مهارتهای خود را تقویت کنید و مشکلات جدید را قبل از اینکه باعث بازگشت به مصرف شوند، مدیریت کنید.
بررسی ماهیت جلسات رواندرمانی ترک اعتیاد
موضوع جلسات به شرایط هر فرد بستگی دارد، اما ممکن است درباره دلایل شروع مصرف، شرایطی که باعث ادامه مصرف شدهاند، وسوسهها، احساسات، روابط خانوادگی، مشکلات کاری، استرس، عادتهای روزانه و تجربههای گذشته صحبت شود. همچنین درمانگر ممکن است تمرینهایی برای کنترل افکار و احساسات، مدیریت خشم، حل مسئله و مقابله با موقعیتهای پرخطر به شما آموزش دهد. هدف این است که بهمرور مهارتهای لازم برای زندگی بدون وابستگی به مواد را به دست بیاورید.
آیا خانواده هم باید در روند رواندرمانی حضور داشته باشد؟
در بعضی شرایط، حضور خانواده میتواند بسیار مفید باشد. البته این موضوع به شرایط فرد و نظر درمانگر بستگی دارد. خانواده میتواند با یادگیری نحوه برخورد صحیح، حمایت بهتری از فرد داشته باشد. همچنین اگر اختلاف یا مشکل خاصی در خانواده وجود داشته باشد، خانوادهدرمانی میتواند به حل این مشکلات کمک کند. بااینحال، حمایت از فرد به معنی کنترلکردن تمام رفتارهای او یا نادیدهگرفتن مشکلات نیست و بهتر است خانواده نیز مرزهای سالمی داشته باشد.
نحوه کمک درمانگر برای ترک اعتیاد
درمانگر قرار نیست بهجای شما تصمیم بگیرد یا شما را مجبور به تغییر کند. نقش او این است که به شما کمک کند الگوهای رفتاری و فکری خود را بهتر بشناسید و مهارتهای لازم برای تغییر آنها را یاد بگیرید. همچنین درمانگر میتواند به شما کمک کند عوامل خطر را شناسایی کنید، برای موقعیتهای دشوار برنامه داشته باشید و در صورت ایجاد مشکل، راهحل مناسب پیدا کنید.
برای رواندرمانی ترک اعتیاد به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
بهتر است برای درمان اعتیاد به متخصصی مراجعه کنید که در زمینه اختلال مصرف مواد تجربه و دانش کافی داشته باشد. بسته به شرایط فرد، ممکن است روانشناس، روانپزشک، پزشک متخصص درمان اعتیاد یا یک تیم درمانی در روند درمان نقش داشته باشند. اگر فرد علاوه بر اعتیاد با مشکلات جسمی یا روانی دیگری نیز مواجه باشد، همکاری میان متخصصان میتواند به کاملترشدن روند درمان کمک کند.
جمع بندی
در این مقاله گفتیم که رواندرمانی یکی از بخشهای مهم درمان اعتیاد است و میتواند به شما کمک کند دلایل مصرف، عوامل تحریککننده و الگوهای رفتاری خود را بهتر بشناسید. روشهایی مانند درمان شناختی رفتاری، مصاحبه انگیزشی، درمان گروهی، خانوادهدرمانی و برنامههای پیشگیری از بازگشت به مصرف میتوانند باتوجهبه شرایط فرد مورداستفاده قرار بگیرند. رواندرمانی فقط برای روزهای اول ترک نیست و در صورت نیاز میتواند بعد از قطع مصرف نیز ادامه پیدا کند. مهم است که بدانید هیچ روش رواندرمانی برای همه افراد یکسان نیست و برنامه درمان باید بر اساس شرایط هر فرد تعیین شود. اگر تصمیم به ترک گرفتهاید، بهجای اینکه این مسیر را بهتنهایی طی کنید، از یک متخصص کمک بگیرید تا مناسبترین روش درمان برای شما انتخاب شود.
منبع: کلینیک ترک اعتیاد طلوع
