به گزارش سایت خبری پُرسون، دکتر سید عماد خیرآباد، کارشناس اقتصاد دریاپایه، در یادداشتی به بررسی چرایی رقابتپذیر نشدن صنعت کشتیسازی ایران پرداخته و نبود سفارش پایدار، مقیاس تولید و ضعف زنجیره ارزش را از مهمترین چالشهای این صنعت دانسته است. وی تأکید دارد که توسعه کشتیسازی، نیازمند سیاست صنعتی یکپارچه و پیوند میان تولید، تأمین مالی، قطعهسازی، طراحی، تعمیرات و خدمات مهندسی است.
کشتیسازی از آن صنایعی است که اهمیت آن فقط به ساخت یک شناور محدود نمیشود. این صنعت در نقطه اتصال فولاد، مهندسی، تجهیزات، فناوری، حملونقل، خدمات دریایی و تجارت خارجی قرار دارد و به همین دلیل، توسعه آن میتواند بخش قابلتوجهی از زنجیره اقتصاد دریاپایه را فعال کند. ایران نیز از بسیاری از پیشنیازهای اولیه این صنعت برخوردار است؛ دسترسی به آبهای آزاد، بنادر متعدد، ناوگان تجاری، صنایع فولادی، نیروی انسانی متخصص و مجموعههایی با سابقه ساخت و تعمیر شناور. با این حال، این مزیتها هنوز به شکلگیری یک صنعت کشتیسازی رقابتپذیر و پایدار منجر نشدهاند.
مسئله اصلی را نباید در ناتوانی کشور در ساخت شناور جستوجو کرد. مجموعههایی مانند ایزوایکو نشان دادهاند که توان فنی و زیرساختی قابلتوجهی برای ساخت و تعمیر شناورهای بزرگ برخوردارند، اما چالش اساسی، تبدیل این ظرفیت به تولید مستمر، اقتصادی و بازارمحور است. دیماه ۱۴۰۴، مدیرعامل ایزوایکو از تقریباً صفر بودن سفارش ساخت شناورهای جدید در آن سال خبر داد؛ که نشان میدهد مشکل فقط کمبود ظرفیت تولید نیست، بلکه ضعف در شکلگیری تقاضای پایدار نیز مطرح است.
کشتیسازی صنعتی سرمایهبر و مبتنی بر مقیاس است. زمانی که سفارشها مقطعی باشند، ظرفیت تولید به اندازه کافی فعال نمیماند، هزینه تمامشده افزایش پیدا میکند و قطعهسازان و تأمینکنندگان تخصصی نیز انگیزه لازم برای سرمایهگذاری پیدا نمیکنند. در نتیجه، یک چرخه معیوب شکل میگیرد: سفارش کم، تولید پایین، مقیاس محدود، هزینه بیشتر و در نهایت رقابتپذیری کمتر.
از سوی دیگر، ساخت کشتی صرفاً به بدنه فولادی و عملیات مونتاژ محدود نمیشود، بلکه طراحی و مهندسی، موتور و سیستم رانش، تجهیزات ناوبری و کنترل، استانداردهای بینالمللی، قطعات تخصصی و خدمات پس از فروش، بخش مهمی از ارزش اقتصادی کشتی را تشکیل میدهند. ضعف هر یک از این حلقهها میتواند مزیتهای دیگر را خنثی کند.
راهحل نیز صرفاً توسعه کارخانهها نیست، بلکه ایران به یک سیاست صنعتی یکپارچه برای کشتیسازی نیاز دارد؛ سیاستی که نوسازی ناوگان را به سفارش پایدار داخلی، تأمین مالی تخصصی دریایی را به پروژههای ساخت و کشتیسازی را به قطعهسازی، طراحی، تعمیرات و خدمات مهندسی متصل کند. در کنار آن، انتخاب چند بازار و کلاس شناور دارای مزیت منطقهای میتواند مسیر واقعبینانهتری برای ورود به بازارهای خارجی ایجاد کند.
کشتیسازی ایران برای رقابتپذیر شدن، بیش از ظرفیت جدید به زنجیره کامل ارزش نیاز دارد. ساختن کشتی یک توان فنی است، اما ساختن کشتی با قیمت رقابتی، کیفیت بالا، زمان و استاندارد قابل رقابت، نشانه شکلگیری یک صنعت واقعی است.
منبع: پُرسون
1406633
