به گزارش سایت خبری پُرسون، دکتر سیدعماد خیرآباد، کارشناس اقتصاد دریاپایه، در یادداشتی به بررسی آینده چابهار پس از تضعیف نقش هند پرداخته و تأکید میکند که ایران میتواند این تحول را به فرصتی برای بازتعریف جایگاه چابهار در کریدور شمال-جنوب تبدیل کند. او بر ضرورت کاهش وابستگی به یک شریک خارجی، توسعه شراکتهای موازی و تکمیل زیرساختهای ریلی برای بهرهگیری از ظرفیت واقعی چابهار تأکید دارد.
بندر چابهار برای بیش از یک دهه با محوریت هند تعریف شده است، بندری که دهلینو آن را دروازهای برای دور زدن پاکستان و اتصال به افغانستان و آسیای میانه میدید. این معادله اکنون در حال فروپاشی است نه فقط بهدلیل لغو معافیت تحریمی وزارت خزانهداری آمریکا در اردیبهشت امسال، بلکه بهدلیل تحولی عمیقتر. جنگ اخیر و حمایت ضمنی هند از اسرائیل در جریان آن اعتماد راهبردی ایران به دهلینو را تضعیف کرد، تا جایی که تحلیلگران بینالمللی اکنون از آینده اتصال اوراسیا بدون محوریت هند سخن میگویند.
با این حال تهران در عین اعلام آمادگی برای ادامه همکاری با هند با خلأیی روبهرو است که میتواند یا به وقفهای پرهزینه در کریدور شمال-جنوب بینجامد یا به فرصتی برای بازتعریف چابهار بر پایه شراکتهای متنوعتر تبدیل شود.حال پرسش این است که ایران چگونه میتواند از تضعیف موقعیت هند، به اهرمی برای تثبیت جایگاه خود بهره ببرد.
نفوذ رو به افول هند در چابهار خلأیی جدی ایجاد کرده که سه بازیگر دیگر آماده پرکردن آن هستند،چین از طریق ابتکار کمربند و جاده و رقابت مستقیم با گوادر، پاکستان با تلاش برای تثبیت گوادر بهعنوان بندر جایگزین منطقه و روسیه از طریق مسیر ریلی جادهای کریدور شمال-جنوب که مستقل از تحریمهای آمریکا علیه هند پیش میرود و در سال گذشته حجم تجارت هند-روسیه از همین مسیر نزدیک به دو برابر شده است.
این رقابت الزاماً به ضرر ایران نیست بلکه وابستگی چابهار به یک شریک واحد در سالهای گذشته خود یک آسیبپذیری راهبردی بوده است، چرا که بندر شهید بهشتی با وجود ظرفیت اسمی بیش از ۸.۵ میلیون تن در سال، سرمایهگذاری هند تاکنون به کمتر از ۳۰ درصد رقم توافقشده ۲۲۰ میلیوندلاری رسیده و هر بحران در رابطه دهلینو-واشنگتن مستقیماً توسعه بندر را به گروگان گرفته است.
اکنون که این وابستگی سست شده ایران برای نخستینبار میتواند مذاکره با چند شریک را همزمان پیش ببرد.مسیر شرقی کریدور شمال-جنوب که از چابهار و زاهدان میگذرد هنوز بهدلیل تکمیلنشدن خط ریلی چابهار-زاهدان-سرخس،گلوگاه اصلی توسعه است و نشان میدهد حتی در بهترین سناریوی دیپلماتیک با هند یا هر شریک دیگر بدون تکمیل این خط، ظرفیت واقعی چابهار محقق نخواهد شد.
اعلام آمادگی ایران برای همکاری با هند "در همه زمینهها" این پیام را به بازیگران دیگر هم میرساند که چابهار یک پروژه چندجانبه است نه میدان انحصاری یک قدرت خارجی؛ این موضع بازیگران جدید را نیز برای ورود تشویق میکند.
اولین اقدام تفکیک مدیریت ترمینالهاست بهجای وابستگی انحصاری به یک اپراتور خارجی برای کل بندر، سازمان بنادر و دریانوردی باید ترمینال شهید بهشتی و شهید کلانتری را بهطور مجزا به شراکتهای متفاوت هندی، روسی و کشورهای آسیای میانه واگذار کند؛ این مدل، ریسک تحریم را برای هر شریک محدود به همان ترمینال میکند و توسعه کل بندر را از سرنوشت روابط دوجانبه هند-آمریکا مستقل میسازد.
دوم، تکمیل خط ریلی چابهار-زاهدان-سرخس باید نه از محل بودجه عمومی محدود کشور بلکه با مدل مشارکت مالی خارجی (مشابه سرمایهگذاری ۱.۶ میلیارد یورویی روسیه در پروژه رشت-آستارا) پیش برود؛ بدون این خط، هیچ توافق دیپلماتیکی ظرفیت واقعی کریدور شرقی را آزاد نمیکند.سوم، ایران باید مذاکرات با افغانستان را مستقل از پرونده هند پیش ببرد، چرا که کابل نیز اکنون در حال بازنگری وابستگی تجاری خود به پاکستان است.
در نهایت، حفظ کانال باز با دهلینو باید ادامه یابد اما نه بهعنوان تنها گزینه، بلکه یکی از چند مسیر موازی. آنچه چابهار را در سالهای آینده متمایز میکند دیگر وابستگی به یک شریک بزرگ نیست، بلکه ظرفیت ایران برای مدیریت همزمان چند شراکت موازی است.
منبع: پُرسون
1458437
