جامعه

هر چند اعتراضات دانشجویان بعد از بازگشایی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و آغاز ترم بهار قابل پیش‌بینی بود - خاصه اگر دوست و هم‌کلاسی آنان در میان جان‌باختگان وقایع دی‌ماه بوده باشد- اما جنس شعارها و در برخی موارد به کارگیری الفاظ رکیک تناسبی با جامعۀ تحصیل‌کرده ندارد اگرچه می‌تواند ناشی از خشم باشد.

جامعه ایران بیش از آنکه دوپاره باشد، متکثر و چندصدایی است، ریشه‌های شکل‌گیری دوقطبی‌نمایی در فشارهای اقتصادی، بحران اعتماد، سیاست هویتی و نقش رسانه‌ها بررسی شده و راه بازسازی اعتماد ملی در گفت‌وگو، پذیرش تکثر و تمرکز بر منافع مشترک ترسیم می‌شود.

در هر نظام حکمرانی، رابطه میان دولت و جامعه صرفاً مستقیم نیست. شبکه‌ای از نهادهای واسط شامل انجمن‌های تخصصی، تشکل‌های حرفه‌ای و شوراهای محلی، نقش حیاتی در انتقال بازخورد، تبیین سیاست‌ها و کاهش تنش‌ها ایفا می‌کنند. فعال شدن این نهادها نه رقابت با دولت است و نه جایگزین آن؛ بلکه بخشی از عقلانیت اجرایی در سیاست‌گذاری محسوب می‌شود.

رئیس‌جمهور با یادآوری سخنان اخیر یکی از فعالان سیاسی، بر خطرناک بودن محتوای آن تأکید کرد و گفت: به وزیر مربوطه اعلام کردم که بررسی کنند تا درمان این بیماری اجتماعی پیدا شود.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد آشوب‌های اخیر نتیجه فعال‌سازی تروریسم نوپدید با هدایت سرویس‌های متخاصم است؛ جریانی سازمان‌یافته، خشن و سایبری که با سوءاستفاده از مطالبات اقتصادی، جامعه را هدف گسست و ناامنی اجتماعی کشور قرار داد.

در جامعه‌ای که فشارهای اقتصادی، معیشت بسیاری از خانوارها را با دشواری‌های جدی روبه‌رو کرده و افزایش هزینه‌های زندگی، توان مالی شهروندان را محدود ساخته است، نیکوکاری همچنان به‌عنوان یکی از جلوه‌های پایدار همبستگی اجتماعی ادامه دارد.

پرسش افکار عمومی جدی‌تر شده است؛ چگونه با وجود ساختار قدرتمند امنیتی، آشوب‌های سازمان‌یافته شکل گرفت؟ کارشناسان با اشاره به تهدیدات هیبریدی، فرسایش اعتماد، فشار اقتصادی و ضعف پاسخگویی اقناعی، ریشه ناامنی‌ها را فراتر از خیابان و در ذهن جامعه می‌دانند.

مدتی می‌شد که مرفهان بی‌درد با برچسب جدید «ادایی‌ها» به میدان پز دادن برگشته و چیزهایی مثل «آیفون ۱۷ پرومکس» و نوشیدنی «ماچا» را به‌عنوان نمادهای خود برگزیده بودند اما بساطشان خیلی زود در میان هیاهوهای اعتراضات معیشتی مردم گم شد.

آزاد ارمکی، جامعه‌شناس، با انتقاد از شیوه مواجهه با اعتراضات معیشتی گفت تبدیل مسائل اجتماعی به بحران‌های امنیتی، باعث تغییر ماهیت اعتراضات می‌شود و تأکید کرد اعتراض اجتماعی امری مستمر برای بهبود کیفیت زندگی است، نه پدیده‌ای که بتوان آن را یک‌بار برای همیشه حذف یا حل کرد.

حمیدرضا جلایی‌پور، استاد جامعه‌شناسی سیاسی می‌گوید در ایران شکاف‌های زیادی وجود دارد و این شکاف‌ها غیرقابل کتمان است و تا کشور در مسیر توسعه قرار نگیرد، این شکاف‌ها پرنخواهد شد.

خشم، احساسی انسانی که اگر مهار نشود، هم فرد و هم جامعه را می‌سوزاند، امروز در خیابان، خانواده و محل کار به چشم می‌خورد. فشارهای اقتصادی، فساد، ناکارآمدی ساختاری و بی‌عدالتی، آتش این خشم را شعله‌ور کرده‌اند؛ اما راهکار نه سرکوب آن، که شناخت، پذیرش و ابراز سازنده این احساس است

پس از جنگ و با گذشت چندماه از آن، سیاست‌ها نه‌تنها تغییر نکرده‌اند، بلکه همان سیاست‌های نادرست و به بن‌بست‌رسیده گذشته بار دیگر تکرار می‌شوند. این وضعیت به‌طور طبیعی موجب افزایش ناامیدی در جامعه می‌شود.

جامعه ایران از بسیاری جهات دچار ناترازی‌های بزرگی شده است. هر صاحب قدرتی باید تأکید و سیاست خود را معطوف به حل این ناترازی‌ها کند. ولی در این میان، ناترازی مهمی وجود دارد که مانع از توجه به سایر ناترازی‌ها و حل آنها می‌شود.

سخنگوی دولت با تأکید بر اهمیت نقش‌آفرینی زنان در سطوح مدیریتی گفت: هر زن مدیر، فراتر از مسئولیت اجرایی، به‌عنوان یک نماد اجتماعی دیده می‌شود و باید میان ارزش‌ها، مسئولیت‌ها و زندگی شخصی تعادل برقرار کند.

در سیاست ایران، «مردم» همه‌جا حاضرند، جز آنجا که باید دیده و شنیده شوند. کمتر تصمیمی و ادعایی است که به نام مردم توجیه نشود و تقریباً هیچ مناقشه‌ای نیست که طرفین آن خود را سخنگوی مردم ندانند.

رئیس سازمان غذا و دارو، با اشاره به جایگاه زنان در جامعه، گفت: هیچ تحول بزرگی در سلامت بدون نقش زنان رخ نمی‌دهد.

آذر منصوری با تاکید بر اینکه شادی مردم را تهدید نبینید، نوشت: جامعه در این هوای سنگین به امید نیاز دارد.

رئیس‌جمهور در همایش بین‌المللی «حقوق ملت و آزادی‌های مشروع در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای» تأکید کرد که آرامش جامعه زمانی حاصل می‌شود که افراد با یکدیگر منصفانه رفتار کرده و حقوق همدیگر را رعایت کنند؛ وی افزود، در چنین شرایطی مردم در برابر دشمن ایستادگی خواهند کرد و جامعه به پایداری و ماندگاری دست می‌یابد.

صادق زیباکلام در اظهاراتی تازه از حجم گسترده انتقادها نسبت به خود سخن گفت و تأکید کرد که نه‌تنها مردم در خیابان او را بابت حمایت از انقلاب ۵۷ سرزنش می‌کنند، بلکه همسر و فرزندانش نیز شدیداً با او مخالفت دارند. او می‌گوید جامعه ایران تاریخ را «محکمه قضایی» می‌بیند، در حالی که در کشورهای پیشرفته مردم با بغض و نفرت به سراغ گذشته نمی‌روند.

دکتر مهرداد هوشمند، استاد جامعه‌شناسی و پژوهشگر مسائل اجتماعی، در گفت‌وگوی اختصاصی با پُرسون مطرح کرد: یکی از شاخص‌ها و معیارهای مهم در رشد و توسعه جوامع، میزان گرایش مردم به مطالعه و کتاب‌خوانی است. هر جامعه‌ای که بخواهد در زمینه رشد و توسعه از جایگاه مطلوبی برخوردار باشد، باید برای این مولفه مهم و کلیدی برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری اساسی انجام دهد و زمینه گرایش و علاقه‌مندی بیشتر مردم به مطالعه و کتاب‌خوانی را فراهم کند.