به گزارش سایت خبری پُرسون، رسول سعیدیزاده، نویسنده و پژوهشگر، در یادداشتی به ریشههای ساختاری ناترازی برق و گاز در کشور پرداخته و نقش ضعف مدیریت، سرمایهگذاری ناکافی و سیاستگذاریهای ناپایدار را در تشدید این بحران بررسی کرده است. وی همچنین راهکارهای عبور از بحران انرژی و ضرورت اصلاح نظام حکمرانی و مدیریت مصرف و تولید را مورد تأکید قرار داده است.
رسول سعیدی زاده نوشت:
یادآوری: این یادداشت در پی تذکرهای مکرر رئیسجمهور و دیگر مسئولان کشور درباره وضعیت بحرانی انرژی و ضرورت مدیریت مصرف و تولید نوشته شده است؛ تذکرهایی که خود نشاندهنده عمق نگرانی از تداوم ناترازی در بخش برق و گاز است.
امروزه بحران انرژی در ایران یک مشکل فصلی و مقطعی نیست؛ بلکه معضلی ساختاری است که هر تابستان با خاموشی و هر زمستان با محدودیت گاز، چهره تازهای از خود نشان میدهد. کشوری با ذخایر عظیم نفت و گاز، ظرفیتهای طبیعی گسترده و نیروی انسانی متخصص، امروز در تأمین برق و گاز مورد نیاز مردم و صنایع خود با دشواری روبهروست. این تناقض را نمیتوان به افزایش مصرف یا شرایط اقلیمی نسبت داد؛ بخش مهمی از آن حاصل سالها سرمایهگذاری ناکافی، سیاستگذاری ناپایدار و ضعف مدیریت در تولید، انتقال و توزیع انرژی است.
در بخش گاز، ابعاد بحران نگرانکننده است. برآوردهای اعلامشده از سوی مسئولان، ناترازی روزانه گاز در اوج مصرف زمستانی را در سالهای اخیر حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون متر مکعب نشان میدهد و پیشبینیهای جدید، با احتساب ظرفیتهای آسیبدیده در جنگ اخیر، از احتمال افزایش این رقم به حدود ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون متر مکعب حکایت دارد. از سوی دیگر، حدود ۸۰ درصد سوخت نیروگاههای حرارتی کشور از گاز تأمین میشود. بنابراین، کمبود گاز فقط مسئله گرمایش خانهها نیست؛ بلکه مستقیماً بر تولید برق نیز اثر میگذارد. هنگامی که مصرف خانگی در زمستان افزایش مییابد، سهم نیروگاهها و صنایع از گاز کاهش پیدا میکند و استفاده از سوختهای گازوئیل و مازوت، با هزینه اقتصادی و زیست محیطی بیشتر، افزایش مییابد.
در صنعت برق نیز فاصله میان هزینه تولید و درآمد حاصل از فروش، یکی از موانع جدی سرمایهگذاری است. به گفته مسئولان صنعت برق، هزینه تمامشده هر کیلووات ساعت برق، بدون احتساب سوخت، حدود ۱۹۰۰ تومان است؛ درحالیکه متوسط دریافتی از فروش آن حدود ۹۰۰ تومان برآورد میشود. چنین شکافی، منابع لازم برای تعمیر، نگهداری و توسعه نیروگاهها را محدود میکند و انگیزه سرمایهگذاران خصوصی را کاهش میدهد. نتیجه آن است که صنعت برق برای حفظ ظرفیت موجود نیز با دشواری مالی روبهرو میشود.
فرسودگی شبکههای انتقال نیز هزینه دیگری بر این بحران تحمیل میکند. بر اساس آمارهای منتشرشده، تلفات کل شبکه برق حدود ۱۰ درصد است؛ رقمی که نشان میدهد بخشی از انرژی تولیدشده، پیش از رسیدن به مصرفکننده از دست میرود. همچنین حدود ۱۸ درصد ظرفیت نیروگاهی کشور، بیش از ۳۰ سال عمر دارد و متوسط بازدهی نیروگاههای حرارتی در برخی برآوردها حدود ۳۷ تا ۳۸ درصد اعلام شده است. این ارقام و اعداد بهروشنی ضرورت نوسازی زیرساختها و ارتقای فناوری تولید را نشان میدهند.
در کنار این مشکلات، سیاستهای قیمتگذاری و یارانههای انرژی نیز نیازمند بازنگری جدی است. انرژی ارزان، بدون سازوکارهای هدفمند، نهتنها انگیزه صرفهجویی در میان مردم را تضعیف میکند، بلکه منابع مالی لازم برای توسعه زیرساختها را نیز کاهش میدهد. البته اصلاح قیمتها نباید به افزایش یکباره هزینه زندگی مردم منجر شود؛ حمایت از خانوارهای کمدرآمد و اصلاح تدریجی تعرفه مشترکان پرمصرف باید همزمان دنبال شود.
راه برونرفت از این وضعیت، تنها افزایش تولید نیست. تکمیل نیروگاههای سیکل ترکیبی، ارتقای بازدهی نیروگاههای موجود، توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی، سرمایهگذاری در میدانهای گازی جنوب، نوسازی شبکه انتقال و توزیع و هوشمندسازی کنتورها باید در کنار اصلاح الگوی مصرف قرار گیرد. مدیریت مصرف نیز باید بر پایه دادههای دقیق، تعرفهگذاری پلکانی و جلوگیری از اتلاف انرژی در ساختمانها و صنایع استوار باشد.
بحران انرژی در ایران، بحران حکمرانی و برنامهریزی است. هزینه این ناکارآمدی را مردم با خاموشی و کاهش رفاه، صنایع با افت تولید و سرانجام اقتصاد کشور با از دست دادن فرصتهای رشد میپردازند. اصلاح ساختار مدیریت انرژی یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ تولید، رفاه عمومی و آینده اقتصادی کشور است.
منبع: پُرسون