برجام

محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه ایران، در مصاحبه‌ای اختصاصی با شبکه العربی ادعا کرده: «هیچ یک از جریان‌ها در جهان عرب طی ۴۵ سال گذشته برای حمایت از ایران، حتی یک گلوله شلیک نکرده‌اند. هیچ یک از این کشورها علیه اسرائیل نیز شلیک نکرده‌اند تا ایران را خشنود کنند. این وضعیت نتیجه حمایت‌هایی است که ایران از کشورهای عربی ارائه داده است.»

نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره ایران با انتقاد تند نماینده روسیه آغاز شد؛ واسیلی نبنزیا این جلسه را فاقد وجاهت حقوقی دانست و تأکید کرد که با پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱، طرح دوباره موضوع ایران در شورای امنیت، اقدامی سیاسی و تنش‌زا است.

شورای امنیت سازمان ملل در شرایطی نشستی جدید درباره ایران برگزار می‌کند که غرب بر فعال‌سازی اسنپ‌بک اصرار دارد، اما ایران، روسیه و چین این اقدام را پس از پایان رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ فاقد مبنای حقوقی می‌دانند.

وزیر امور خارجه روسیه با انتقاد صریح از عملکرد آمریکا و اروپا در قبال توافق هسته‌ای ایران، تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه برجام را نقض نکرده و این ایالات متحده بوده که با خروج یک‌جانبه از توافق، زمینه فروپاشی آن را فراهم کرده است.

پس از برداشت‌های برخی از سخنان اخیر مهدی فضائلی درباره مذاکرات، وی با انتشار توضیحی اعلام کرد سخنرانی‌اش در دانشگاه باقرالعلوم قم صرفاً ناظر به مذاکرات گذشته و به‌ویژه برجام بوده و هیچ ارتباطی با شرایط امروز یا آینده نداشته است.

میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین، با تأکید بر نقش محوری تهران، مسکو و پکن در آینده پرونده هسته‌ای ایران گفت که تصمیم نهایی در این زمینه تا حد زیادی به همکاری این سه کشور بستگی دارد. او در عین حال، نسبت به توانایی تروئیکای اروپایی برای ایفای نقش مثبت در این پرونده ابراز تردید کرد.

تحولات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران و مذاکرات پیرامون آن ازجمله مهم‌ترین رخدادهای سیاسی ایران در دو دهه گذشته به شمار می‌آید؛ رخدادهایی که نه تنها بر معادلات امنیتی خاورمیانه اثرگذار بوده، بلکه به صحنه‌ای برای سنجش کارآمدی دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در نظام بین‌الملل تبدیل شده است.

رابرت مالی، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا در برجام، می‌گوید ایران به دلیل تجربه نقض توافق و تحولات منطقه‌ای، به احیای برجام اعتماد چندانی ندارد و جنگ ۱۲ روزه اخیر شرایط مذاکره مستقیم با آمریکا را دشوار کرده است. در همین حال، سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، تأکید کرد که تهران آماده مذاکرات غیرمستقیم است و برنامه موشکی قابل مذاکره نیست.

ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، از برگزاری دو جلسه این کمیسیون با وزرای امور خارجه و اطلاعات خبر داد. در جلسه با وزیر امور خارجه، ۹ سؤال با تمرکز بر دیپلماسی اقتصادی، اجرای ماده ۱۰۱ برنامه هفتم توسعه و روابط با همسایگان بررسی شد. عراقچی تأکید کرد که سیاست خارجی رویکرد اقتصادمحور یافته و موضوع برجام همچنان تحت نظارت شورای عالی امنیت ملی است.

سفرا و نمایندگان دائم ایران، روسیه و چین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با ارسال نامه‌ای مشترک به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، پایان مأموریت گزارش‌دهی درباره راستی‌آزمایی و نظارت بر اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل را اعلام کردند. در این نامه آمده است که با خاتمه رسمی مفاد قطعنامه در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵، گزارش‌های دوره‌ای مدیرکل نیز از دستورکار خارج می‌شود.

نماینده مردم قزوین، آبیک و البرز در مجلس پایان رسمی توافق برجام را نتیجه اعتماد اشتباه به غرب دانست و گفت: برجام توافقی بی‌فرجام، بی‌سرانجام و پر از خسارت محض بود.

مکانیسم ماشه‌ -یکی از سازوکارهای مندرج در قطع‌نامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد- به اعضای توافق هسته‌ای برجام اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، تحریم‌های بین‌المللی به‌طور خودکار بازگردند.

تجربه برجام به همگان آموخت نمی‌توان به غربی‌ها و وعده‌های آنان پایبند بود.

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در یادداشتی نوشت که سه کشور اروپایی به جای تلاش‌های مبتنی بر حسن نیت برای حل اختلافات، از اقدامات نظامی علیه تأسیسات ایران و فشار حداکثری اقتصادی حمایت کردند. وی تأکید کرد که بند ۸ قطعنامه ۲۲۳۱ عملیاتی شده و تصمیمات شورا در این زمینه پایان یافته است.

ظریف هرچند مسئولیتی در جمهوری اسلامی ندارد ولی از جایگاه خود نزد افکار عمومی استفاده می‌کند تا در روزهای خزان رابطه با غرب، رابطه به شرق را تحت الشعاع قرار دهد.

احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی، در یادداشتی که در کانال تلگرامی خود منتشر کرده، بیانیه اخیر وزارت خارجه درباره برجام را نقد کرد و نوشت که این بیانیه پر از «باید» است و تأثیر عملی آن بسیار محدود و بیشتر نمادین است، شبیه بیانیه‌های داوطلبان ردصلاحیت‌شده در انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس.

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنش به بیانیه گروه ۷ درباره بازگرداندن قطعنامه‌های تحریمی شورای امنیت، این اقدام را غیرقانونی و ناقض حقوق بین‌الملل دانست و کشورهای اروپایی و آمریکا را عامل اصلی بحران کنونی برجام معرفی کرد.

اصغر جهانگیر در نشست خبری امروز با اشاره به ضرورت هوشیاری ملت ایران در برابر عملیات روانی دشمن، گفت: «ما در عین مقاومت در برابر دشمن، باید مراقبت کنیم کمترین اثرات روانی و اقتصادی بر مردم تحمیل شود.»

معاون امور بین‌الملل حزب موتلفه اسلامی گفت: با توجه به کاهش نیاز ایران به دلار، محدود بودن سفر مقامات به کشورهای غربی و استفاده از کانال‌های مالی جدید، تحریم‌های ناشی از اجرای اسنپ‌بک تأثیر قابل توجهی نخواهد داشت.

بحث مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های قبل از برجام، از مجامع سیاسی، اقتصادی، مطبوعاتی و محافل تخصصی فراتر رفته، در کوچه و بازار هم مورد توجه افکار عمومی است.