به گزارش سایت خبری پُرسون، روزنامه اعتماد نوشت: فرض بر این است که، ما هم‌اکنون درگیر «جنگ شکست خورده و ناتمام» شده‌ایم. این جنگ شکست خورده است، زیرا بر اساس اهداف و محاسبات اشتباه امریکا و اسراییل، برای تغییر نظام سیاسی در ایران یا تغییر نظم منطقه‌ای آغز شد ولی به نتیجه نرسید. به همین دلیل، این جنگ ناتمام است. امریکا برای جنگ کامل و پیروز، نیازمند هزینه و زمان است که قابل تحمل نیست، چنانکه پذیرش شکست و عقب‌نشینی پیامدهای زیادی در سطح بین‌المللی - منطقه‌ای و داخل امریکا همراه است.
هدف و روش ایران برای پایان دادن به جنگ ایران، تحت تاثیر غافلگیری استراتژیک در جنگ و از دست دادن قدرت بازدارندگی، با تهدید موجودیت نظام سیاسی، با نگرانی از تکرار جنگ، قرار گرفته است. به همین دلیل بر ضرورت برخورداری از قدرت بازدارندگی، از طریق تثبیت پیروزی سیاسی- استراتژیک، تاکید می‌شود. بنابراین، اراده ایران برای تثبیت پیروزی، بدون تمایل به ادامه جنگ، در برابر اراده امریکا برای فرار از شکست سیاسی و ناتوانی از ادامه جنگ، در برابر هم قرار گرفته است.
در واقع اراده‌ای برای ادامه و تکمیل جنگ ناتمام یا برای پایان دادن به جنگ شکست خورده، وجود ندارد. پیدایش این وضعیت به معنای «بن بست در استراتژی» است. به همین دلیل بحث درباره گزینه‌ها، به معنای استراتژی افرایش یافته است.
با صحت صورت‌بندی از علت پیدایش وضعیت نه جنگ و نه صلح، چرایی و چگونگی خروج از این وضعیت، با نقد دیدگاه‌های موجود، برای بررسی موضوعیت دارد که در ادامه به آن اشاره خواهد شد.
در داخل ایران، دو دیدگاه کلی و متفاوت، در مواجهه با «جنگ ناتمام و شکست خورده» و چگونگی برون‌رفت از آن، شکل گرفته است. در دیدگاه اول، استفاده از مذاکره سیاسی، برای چانه‌زنی و تبدیل پیروزی نظامی به پیروزی سیاسی غالب است، چنان که پیشبرد این سیاست و مقابله با زیاده‌خواهی امریکا موجب تلاش برای حاکمیت بر تنگه هرمز و تاکید بر شروط هفتگانه شده است. در دیدگاه دوم، با استناد به برتری موقعیت نظامی ایران و تاثیر جنگ بر شکست ترامپ در انتخابات میان دوره‌ای در امریکا، مهم‌تر از آن بی‌اعتمادی به امریکا و احتمال حمله در زمان انجام مذاکرات سیاسی، همانند دو مرحله قبل، موجب تاکید بر کنار گذاشتن مذاکره و استفاده از قدرت نظامی با هدف شکست قطعی امریکا شده است. بدون اینکه روشن شود، حتی با فرض شکست قطعی امریکا، جنگ را چگونه باید پایان داد.
دیدگاه‌های دوگانه نشان می‌دهد با وجود کارشکنی و زیاده‌خواهی امریکا، مسیر «صلح از درون ایران» می‌گذرد. زیرا بدون دستیابی به اجماع برای چگونگی دستیابی به توافق سیاسی و صلح در ساختار سیاسی، همچنین چگونگی استفاده از قدرت نظامی برای تامین اهداف سیاسی، در ساختار نظامی، امکان پیروزی در جنگ و برقراری صلح فراهم نخواهد شد، چنان که همین ملاحظات موجب فروپاشی توافق اسلام‌آباد شد و با وجود تحمل هزینه اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و اعلام شروط هفتگانه، نتیجه آن هنوز روشن نشده است.
با فرض اینکه جنگ کنونی به ایران تحمیل شده و ماهیت دفاعی دارد، مهم‌تر از آن، ایران در جنگ با «قدرت نامتقارن» است که از منابع بیشتری برای جنگ طولانی و تخریب زیرساخت‌های ایران برخوردار است، بنابراین جنگ فرسایشی و طولانی به زیان ایران است.
مفروضات یاد شده دلالت بر چرایی و ضرورت پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح دارد. زیرا ادامه وضعیت کنونی مانع از بازسازی آثار جنگ خواهد شد و امکان تکرار جنگ را فراهم خواهد کرد. چنانکه امریکا دو گزینه را پیش‌بینی کرده است که با محدودیت‌های انتخاب‌های راهبردی ایران همخوانی دارد: امریکا با ادامه وضعیت کنونی، از طریق تحریم و محاصره دریایی، همراه با ضربات نظامی محدود، به دنبال ایجاد شکاف در ساختار سیاسی و اعتراض اجتماعی، همانند دی ماه 1404 است. در عین حال امریکا آمادگی نظامی برای تشدید جنگ را ایجاد کرده است. بنابراین ایران با وجود برخورداری از توانمندی تکنیکی و تاکتیکی از نظر راهبردی قادر به غافلگیری امریکا نیست.
منطق چگونگی برون‌رفت از وضعیت کنونی، از طریق نقد دیدگاه‌های موجود آشکار می‌شود. در دیدگاه نخست، مذاکره سیاسی متکی بر پیروزی نظامی، موجب تلاش برای پیروزی سیاسی و در نتیجه ادامه وضع موجود، با تاکید بر شروط هفتگانه شده است، در حالی که مخالفان مذاکره سیاسی با تغییر وضعیت کنونی، از طریق حمله پیش‌دستانه و پیروزی نظامی بر «جنگ بی‌پایان» تاکید می‌کنند.
وجه مشترک دو دیدگاه، با وجود تفاوت در روش سیاسی یا نظامی یا ترکیب آن، پیروزی سیاسی بر امریکاست که یکی موجب ادامه وضعیت نه جنگ و نه صلح شده و دیگری به گسترش، بدون تعیین چگونگی پایان جنگ منجر می‌شود. مهم‌تر آنکه دیدگاه‌های دوگانه، چنان که اشاره شد، با استراتژی دوگانه امریکا برای ادامه وضعیت کنونی یا گسترش جنگ، انطباق دارد. پیدایش این وضعیت موجب شکل‌گیری «موازنه شکننده» بدون امکان دستابی به «پیروزی قطعی» و طولانی شدن جنگ خواهد شد.
دیدگاه‌های موجود در تعریف نسبت میان قدرت نظامی با مذاکره سیاسی، هر چند به دلایل مختلف در ظاهر بر ضرورت هماهنگی «میدان و دپیلماسی» تاکید می‌شود، همچنین روش دستیابی به بازدارندگی از طریق گسترش جنگ، از کاستی‌های بنیادین و متناقض برخوردار است.
بدون باور به پیوستگی جنگ با سیاست، با تعیین وضعیت مطلوب و اهداف استراتژیک، نمی‌توان نقطه اوج پیروزی برای پایان دادن به جنگ را، از طریق سیاسی، تعیین و برای پایان دادن به جنگ تصمیم‌گیری کرد. زیرا برون‌رفت از وضعیت کنونی، از طریق مجادله برای استفاده از روش نظامی یا مذاکره که بهم پیوسته هست، به نتیجه نمی‌رسد. در واقع بدون باور عمیق و عمل به پیوستگی جنگ با سیاست که بر اثر غافلگیری استراتژیک دچار شکاف شده، حتی اگر پیروزی نظامی به دست بیاید، منجر به پیروزی سیاسی و استراتژیک نخواهد شد.
با این توضیح راهنمای برون‌رفت از وضعیت کنونی، تعیین اهداف استراتژیک و چگونگی استفاده هماهنگ از قدرت نظامی و سیاسی، برای پایان دادن به جنگ است که به دلیل غافلگیری استراتژیک، به بازبینی نیاز دارد.
بازدارندگی از طریق بستن تنگه هرمز و گسترش جغرافیای جنگ، در واکنش به غافلگیری در جنگ و ترور رهبری، فرماندهان و دانشمندان، هم‌اکنون در تناقض با پایان دادن به جنگ قرار گرفته و زمینه ادامه وضع موجود را فراهم کرده است. درخواست کشورهای منطقه از ترامپ برای «ادامه وضع موجود» با محاصره ایران و ضربات محدود نظامی، به دلیل نگرانی از پیامدهای گسترش جنگ در منطقه یا پایان جنگ با برتری ایران است. این ملاحظه راهبردی منطق ادامه وضعیت نه جنگ و نه صلح را شکل داده است. مهم‌تر آنکه موجب پیوستگی اهداف امریکا با منافع کشورهای منطقه، برای ادامه و پایان دادن به جنگ شده است.
با این توضیح پایان دادن به جنگ، در چارچوب اهداف استراتژیک، به اجماع در درون ساختار سیاسی - نظامی و تغییر در استراتژی نیاز دارد که با طولانی شدن جنگ، تامین آن دشوار خواهد شد. چگونگی تعریف اهداف پایان دادن به جنگ، نیازمند بازبینی اهداف حمله به ایران است که با تهدید موجودیت نظام سیاسی و تضعیت قدرت بازدارندگی همراه شد. بنابراین تلاش برای پیروزی نظامی بر امریکا یا شکست جمهوری‌خواهان، از طریق توسعه اهداف و جغرافیای جنگ، موجب تغییر ماهیت جنگ دفاعی به جنگ تهاجمی خواهد شد.
به همین دلیل تاکید شده است وظیفه استراتژیست‌ها مدیریت توازن میان اهداف با منابع و جلوگیری از گسترش اهداف است. چنانکه وظیفه تصمیم‌گیرندگان، شناخت شرایط و فرصت‌های تکرارناشدنی برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح، هست.
بنابراین مناسب است با نظر به تامین موجودیت نظام سیاسی در ایران و نمایش قدرت بازدارندگی با بستن تنگه و گسترش جنگ، با جلوگیری از گسترش اهداف و تبدیل آن به جنگ فرسایشی، برای پایان دادن به جنگ تصمیم‌گیری و اقدام شود. طبق تجربه تاریخی و راهبردی جنگ با عراق، نادیده گرفتن ملاحظه یاد شده، موجب جنگ طولانی و عدم تناسب میان «اهداف با منابع» و تغییر موازنه جنگ در سال 1367 و پذیرش قطعنامه 598 از سوی ایران شد. بنابراین تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح - که در شرایط جنگ، به معنای تداوم جنگ و پیامدهای آن هست - در درازمدت با خطر تغییر در «موازنه نظامی» «ایجاد شکاف سیاسی و بحران امنیتی» و تغییر شرایط به زیان ایران همراه است. همان‌گونه که وقوع جنگ محدود به شرایط خاص هست، فرصت‌های دستیابی به صلح و به پایان دادن به جنگ، دائمی نیست.
منبع: اعتماد
