به گزارش سایت خبری پُرسون، خشکی چشم یکی از عوارض واقعی و رایج پس از عمل لیزیک است، اما در غالب موارد موقتی و قابل مدیریت میباشد. این وضعیت نه به معنای یک عارضه ناچیز و بیاهمیت است که بتوان از آن غافل شد و نه یک مشکل ماندگار که دلیلی برای صرفنظر کردن از لیزیک باشد. طبق مطالعات چندمرکزی PROWL که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) حمایت شده، حدود ۳۵ درصد از بیماران بعد از لیزیک علائم خشکی چشم را تجربه میکنند و در حدود ۲۷ درصد از افرادی که پیش از عمل هم علائم خفیف داشتهاند، این علائم موقتاً تشدید میشود. در بیشتر موارد این وضعیت طی ۳ تا ۶ ماه بهبود مییابد، اما در حدود یکپنجم بیماران ممکن است فراتر از ۶ ماه هم ادامه پیدا کند. نکته کلیدی این است که ریسک شما به عواملی مانند جنسیت، سن، شدت نمره چشم، و وضعیت سطح چشم پیش از عمل بستگی دارد؛ و مهمتر از همه، غربالگری دقیق پیش از عمل و درمان بهموقع میتواند این عارضه را قابلمدیریت نگه دارد.
چرا اصلاً بعد از لیزیک چشم خشک میشود؟
در عمل لیزیک، جراح یک فلپ نازک از لایه سطحی قرنیه ایجاد میکند تا به لایههای زیرین دسترسی پیدا کند. مشکل اینجاست که همین برش، بخشی از اعصاب حسی قرنیه را قطع میکند؛ اعصابی که وظیفهشان تحریک پلک برای تولید اشک و انجام پلکزدن طبیعی است.
این فرایند از چند مسیر منجر به خشکی چشم میشود:
- کاهش حساسیت قرنیه: با قطع موقت اعصاب، مغز سیگنال کمتری برای «نیاز به اشک» دریافت میکند، در نتیجه تولید اشک پایه کاهش مییابد.
- کاهش تعداد پلکزدن: حساسیت کمتر قرنیه باعث میشود فرد ناخودآگاه کمتر پلک بزند، که این خود باعث تبخیر سریعتر لایه اشکی میشود.
- التهاب سطح چشم: فرایند بهبودی زخم میتواند واکنش التهابی خفیفی ایجاد کند که پایداری فیلم اشکی را مختل میکند.
- آسیب به سلولهای جامی: این سلولها موسین لازم برای چسبندگی اشک به سطح چشم را تولید میکنند و برش جراحی میتواند موقتاً عملکردشان را کاهش دهد.
خبر خوب این است که این آسیب عصبی معمولاً موقتی است. بازسازی اعصاب قرنیه طی ماهها اتفاق میافتد و به همین دلیل در اغلب بیماران علائم بهتدریج فروکش میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
بر اساس دادههای ثبتی IRIS (بزرگترین رجیستری چشمپزشکی آمریکا با نزدیک به ۴۹ هزار چشم بررسیشده) و مطالعات قبلی، این عوامل خطر خشکی چشم بعد از لیزیک را افزایش میدهند:
- جنسیت زن: در چند مطالعه از جمله یک مطالعه گسترده روی جمعیت جوان اسرائیلی، زنان نسبت به مردان با احتمال بیشتری به قطره اشک مصنوعی نیاز پیدا کردهاند.
- خشکی چشم قبلی: اگر پیش از عمل هم علائم خفیف خشکی داشته باشید، احتمال تشدید آن بعد از لیزیک بیشتر است. به همین دلیل ارزیابی پیش از عمل حیاتی است.
- درجه بالای نزدیکبینی یا نیاز به اصلاح شدید: هرچه بافت بیشتری برداشته شود و برش عمیقتر باشد، آسیب عصبی بیشتری رخ میدهد.
- سن: در برخی مطالعات، بیماران جوانتر با سبک زندگی پرتماشای صفحهنمایش و کاهش پلکزدن، بیشتر مستعد تشدید علائم بودهاند.
- بیماریهای زمینهای: بیماریهای خودایمنی، دیابت کنترلنشده، یا مصرف داروهایی که ترشح اشک را کم میکنند (مثل برخی آنتیهیستامینها یا داروهای ضدافسردگی).
لیزیک، PRK یا SMILE؛ کدام کمترین ریسک خشکی چشم را دارد؟
این نکتهای است که کمتر پیش از عمل به بیماران توضیح داده میشود: روش جراحی بهطور مستقیم روی میزان خشکی چشم اثر میگذارد. در روش SMILE، به دلیل ایجاد یک برش بسیار کوچکتر (حدود ۲ تا ۴ میلیمتر در مقابل ۲۰ تا ۲۸ میلیمتر محیط فلپ در لیزیک)، بخش بیشتری از اعصاب سطحی قرنیه حفظ میشود. چند مطالعه مقایسهای ازجمله یک مرور جامع منتشرشده در سالهای اخیر نشان دادهاند که شدت و طولمدت خشکی چشم بعد از عمل فمتواسمایل بهطور معنادار کمتر از لیزیک است، هرچند لیزیک همچنان یکی از رایجترین و ایمنترین روشهای اصلاح دید محسوب میشود.
این به این معنا نیست که لیزیک انتخاب اشتباهی است؛ به این معناست که در مشاوره پیش از عمل، باید این موضوع را با چشمپزشک خود مطرح کنید و بر اساس وضعیت قرنیه، میزان عیب انکساری و سابقه چشم خشک، بهترین روش را انتخاب کنید.
علائم خشکی چشم بعد از لیزیک را چطور بشناسیم؟
- احساس شنریزه یا جسم خارجی در چشم
- سوزش، خارش یا قرمزی خفیف
- تاری موقت دید، بهخصوص هنگام کار طولانی با صفحهنمایش
- حساسیت به نور (فوتوفوبی)
- پارادوکس آبریزش چشم (چشم بهجای خشکی، بهصورت واکنشی بیش از حد اشک تولید میکند)
- نوسان کیفیت دید در طول روز
اگر این علائم بعد از هفته اول تا ماه سوم پس از عمل ظاهر شوند، طبیعی است. اما اگر شدید باشند، رو به وخامت بگذارند یا بعد از ۶ ماه هم برطرف نشوند، باید حتماً توسط چشمپزشک معاینه شوند.
راههای درمان و مدیریت خشکی چشم بعد از لیزیک
مدیریت این عارضه معمولاً مرحلهای است و بسته به شدت آن پیش میرود:
- قطره اشک مصنوعی بدون نگهدارنده: خط اول درمان در اکثر بیماران و معمولاً در هفتههای اول توصیه میشود.
- قطرههای ضدالتهابی تجویزی: در موارد متوسط تا شدید، چشمپزشک ممکن است قطرههای حاوی سیکلوسپورین یا لیفیتگراست را برای کاهش التهاب سطح چشم تجویز کند.
- پلاگ مجرای اشکی: برای بیمارانی که تولید اشک کافی دارند اما اشک بهسرعت تخلیه میشود، این روش کمتهاجمی میتواند اشک را روی سطح چشم نگه دارد.
- عینک یا گاگل مرطوبکننده: مطالعات نشان دادهاند استفاده از این عینکها در ماه اول بعد از عمل، رطوبت موضعی را حفظ کرده و روند بهبود را تسریع میکند.
- مراقبت از سلامت پلک: کمپرس گرم و نظافت لبه پلک در مواردی که اختلال غدد میبومین (MGD) هم دخیل است.
- اصلاح سبک زندگی: رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰ هنگام کار با صفحهنمایش (هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به فاصله ۲۰ فوتی نگاه کنید)، افزایش رطوبت محیط و پرهیز از هوای مستقیم کولر یا بخاری.
نکته مهم: خوددرمانی یا قطع خودسرانه قطرههای تجویزی توصیه نمیشود. درمان باید بر اساس معاینه و شدت خشکی توسط چشمپزشک تنظیم شود.
چطور میتوان ریسک خشکی چشم را پیش از عمل کاهش داد؟
مهمترین اقدام، غربالگری کامل سطح چشم پیش از عمل است. چشمپزشکان معتبر پیش از تأیید لیزیک باید موارد زیر را بررسی کنند:
- تست Schirmer برای سنجش میزان تولید اشک
- بررسی زمان شکست فیلم اشکی TBUT
- بررسی سطح قرنیه از نظر آسیب یا التهاب
- سابقه پزشکی و داروهای مصرفی بیمار
- در صورت وجود علائم خفیف خشکی، درمان آن پیش از عمل و رساندن سطح چشم به وضعیت پایدار
بیماری که این مراحل بهدرستی برایش انجام شود و پزشک معالج او را از احتمال خشکی موقت مطلع کند، معمولاً با انتظارات واقعبینانه وارد عمل میشود و رضایت بیشتری از نتیجه نهایی خواهد داشت.
جمعبندی: نگرانی بیمورد یا موضوعی جدی؟
نه هیچکدام بهتنهایی، بلکه چیزی بینابین: خشکی چشم بعد از لیزیک یک عارضه شایع، قابلپیشبینی و در اکثریت قریببهاتفاق موارد قابلکنترل است، نه یک دلیل برای وحشت و نه چیزی که بشود نادیده گرفت. تصمیم درست این است که پیش از عمل با چشمپزشک خود درباره وضعیت سطح چشمتان، عوامل خطر شخصی و گزینههای جراحی لیزیک در مقابل PRK یا SMILE صحبت کنید و اگر بعد از عمل علائم خشکی را تجربه کردید، آن را جدی بگیرید و تحت نظر پزشک درمان کنید تا از تبدیلشدن به یک مشکل مزمن جلوگیری شود.
پرسشهای متداول درباره خشکی چشم بعد از لیزیک
خشکی چشم بعد از لیزیک چند وقت طول میکشد؟
در اکثر بیماران، علائم طی ۳ تا ۶ ماه بهطور محسوس بهبود مییابد. طبق برخی مطالعات، حدود ۲۰ درصد بیماران ممکن است خشکی خفیف تا متوسط را فراتر از ۶ ماه هم تجربه کنند که در این موارد ادامه درمان و پیگیری با چشمپزشک ضروری است.
آیا خشکی چشم بعد از لیزیک همیشگی میشود؟
در اکثریت قریببهاتفاق بیماران، خیر. اما در بیماران با ریسک بالا (خشکی چشم شدید پیش از عمل، بیماریهای خودایمنی زمینهای، یا عدم پیگیری درمان) احتمال تداوم طولانیمدت وجود دارد، هرچند معمولاً قابل مدیریت است، نه غیرقابلدرمان.
آیا همه افرادی که لیزیک انجام میدهند دچار خشکی چشم میشوند؟
خیر. طبق مطالعات PROWL حدود ۳۵ درصد از بیماران این علائم را تجربه میکنند، به این معنا که اکثریت بیماران یا اصلاً دچار خشکی محسوس نمیشوند یا علائم بسیار خفیف و کوتاهمدت دارند.
چه زمانی باید برای خشکی چشم بعد از لیزیک به پزشک مراجعه کنم؟
اگر علائم بعد از هفته اول شدید باشند، درد داشته باشید، دید بهطور غیرعادی مختل شود، یا علائم بعد از چند ماه بهبود پیدا نکنند، باید حتماً معاینه شوید.
آیا مصرف قطره اشک مصنوعی بدون تجویز پزشک بعد از لیزیک ایمن است؟
قطرههای اشک مصنوعی بدون نگهدارنده معمولاً بیخطر هستند و اغلب جراحان از ابتدا توصیه میکنند، اما برای هرگونه قطره ضدالتهابی یا تجویزی حتماً باید با چشمپزشک مشورت کرد.
منبع: سایت دکتر حامد قاسمی
