از حجرههای طلبگی در مشهد تا کانون تصمیمگیریهای کلان در تهران؛ آیتالله سیدعلی خامنهای در طول حیات علمی و سیاسی خود به یکی از تأثیرگذارترین چهرههای جمهوری اسلامی بدل شد. این مرور، بازخوانیِ سیر تحول شخصیتی است که از یک مبارز جوان در دوران پیش از انقلاب، به رهبری برای هدایت سیاستهای کلان کشور در بحرانها و برهههای سرنوشتساز بدل گشت و فصل نهایی مدیریت خود را با تغییر در ساختار رهبری کشور به پایان رساند.
به گزارش سایت خبری پُرسون، آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای، فرزند سیدجواد، از عالمان دینی و شخصیتهای سیاسی معاصر ایران، در ۲۴ تیر ۱۳۱۸ش/ ۲۸ صفر ۱۳۵۸ق. در شهر مشهد به دنیا آمد. خاندان او از سادات حسینی و از نسل حسن افطس، نوهی امام زینالعابدین (ع) هستند. جدّ این خاندان، سیدمحمد تفریشی، در نیمهی دوم قرن سیزدهم هجری قمری به شهر خامنه در آذربایجان شرقی مهاجرت کرد و نسل او در آن سامان پراکنده شد. نخستین چهرهی علمی شناختهشده این خاندان، سیدحسین خامنهای (متوفی ۱۳۲۵ق) است و آیتالله خامنهای از نوادگان او به شمار میرود.
شجرهنامه ایشان چنین است: سیدعلی حسینی خامنهای بن سیدجواد حسینی (حدود ۱۳۱۵-۱۴۰۶ق) بن سیدحسین (متوفی ۱۳۲۵ق) بن سیدمحمد تفریشی بن محمدتقی بن میرزا علیاکبر بن فخرالدین بن ظهیرالدین بن قطبالدین بن میرروحالله بن میرزا (صاحب خَتم شاه عباس اول) بن میرجلال بن بایزید بن میربابا هاشم بن حسن بن حسین بن محمود بن نجمالدین بن مجدالدین نقیب خراسان (۷۰۷-۷۲۰ق) بن فتحالله بن روحالله بن نیکالدین (مبارکشاه) بن عبدالله بن صمد بن عبدالمجید بن شریفالدین بن عبدالفتاح بن میرعلی بن علی بن میرعلی بن سلطانالعلماء احمد (۳۵۰-۳۶۰ق) بن میرمحمد مدائنی (مدفون در تفرش) بن حسن بن حسین بن حسنالافطس بن علیالاصغر بن امام زینالعابدین.
ایشان از چهار سالگی همراه برادر بزرگتر خود، سیدمحمد، به مکتب رفت و دورهی ابتدایی را در "دارالتعلیم دیانتی" گذراند و موفق به دریافت مدرک قبولی کلاس ششم شد. دورهی متوسطه را بهصورت شبانه ادامه داد، اما به دلیل علاقه به علوم دینی، آن را نیمهکاره گذاشت و به تحصیلات حوزوی روی آورد. مقدمات و سطوح را نزد پدر و استادانی همچون میرزا مدرس یزدی و شیخ هاشم قزوینی در مشهد فراگرفت. در هجدهسالگی برای ادامهی تحصیل به نجف اشرف رفت، اما به علت عدم موافقت پدر، به مشهد بازگشت.
در سال ۱۳۳۷ش برای تحصیلات تکمیلی به حوزهی علمیه قم رفت و از محضر استادانی چون آیتالله سیدحسین بروجردی، آیتالله سیدروحالله خمینی، شیخ مرتضی حائری یزدی، سیدمحمد محقق داماد و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی بهره بُرد. در سال ۱۳۴۳ش. بهدلیل بیماری پدر به مشهد برگشت و تا سال ۱۳۴۷ش. از مجالس درس استادان برجسته آن شهر، بهویژه آیتالله سیدمحمدهادی میلانی، استفاده کرد. در کنار تحصیل، به تدریس فقه، اصول و معارف دینی برای طلاب و دانشجویان، و نیز وعظ و فعالیتهای تبلیغی اشتغال داشت.
آیتالله خامنهای در دوران اقامت خود در مشهد عضو چند انجمن ادبی از جمله "انجمن ادبی فردوسی" و "انجمن ادبی فرّخ" بود و آثاری منظوم نیز دارد. تخلّص او در شعر «امین» است. نمونهای از سرودههای وی:
درنگی کرده بودم کاش در بزمِ جنون من هم لبی تر کرده زان صهبایِ جامِ پُر فسون من هم
هزاران کام در راه است و دل مشتاق و من حیران که ره چون میتوانم یافتن سویِ درون من هم
وی از سال ۱۳۳۴ش. فعالیتهای سیاسی خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۴۱ش. رسماً وارد عرصهی مبارزات شد و طی شانزده سال، با وجود سختیها، زندان، تبعید و فشارهای گوناگون، مسیر فعالیت سیاسی خود را ادامه داد. او چندین بار توسط ساواک دستگیر و به شهرهای مختلف از جمله ایرانشهر تبعید شد.
پس از بازگشت از تبعیدگاه ایرانشهر به مشهد، آیتالله خامنهای در سال ۱۳۵۷ش، رهبری مبارزات مردم خراسان را همراه با تنی چند از یاران خود برعهده گرفت. در اواخر همین سال، ایشان از سوی امام خمینی(ره) به عضویت شورای انقلاب درآمد.
سال بعد (۱۳۵۸ش) به عنوان امام جمعهی تهران منصوب شد. در اردیبهشت ۱۳۵۹ش، سمت مشاور رهبر در شورای عالی دفاع را عهدهدار شد. در سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر تهران، هدف سوءقصد توسط منافقین قرار گرفت و از ناحیهی دست و صورت مجروح گردید که این آسیب تا پایان عمر در دست راست ایشان باقی ماند.
آیتالله خامنهای در شهریور ۱۳۶۰ش به مقام ریاستجمهوری برگزیده شد و مدت هشت سال در این جایگاه خدمت کرد. در این دوره، جنگ ایران و عراق (دفاع مقدس) ادامه داشت و ایشان نقش فعالی در مدیریت جبههها، پشتیبانی از نیروهای مسلح و هماهنگی بین قوا ایفا کردند. از دیگر رویدادهای مهم این دوران، استیضاح نخستوزیر وقت (مهدی بازرگان) و اختلافهای سیاسی با برخی جناحها بود که در نهایت به اصلاح قانون اساسی و حذف پست نخستوزیری انجامید.
سرانجام، پس از رحلت رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره)، در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، مجلس خبرگان ایشان را به عنوان رهبر انقلاب اسلامی انتخاب نمود. از آن زمان تا هنگام شهادت، ایشان عالیترین مقام نظام جمهوری اسلامی ایران را برعهده داشتند.
از مهمترین رویدادهای دوران رهبری ایشان میتوان به مدیریت جنگ و پذیرش آتشبس(۱۳۶۷)، بازسازی کشور پس از جنگ، رفع تحریمها و سیاستهای اقتصادی مقاومتی، مقابله با فتنههای داخلی(از جمله فتنهی ۱۳۸۸، اعتراضات ۱۴۰۱ و اغتشاشات 1404)، مذاکرات هستهای و برجام(۱۳۹۴)، حمایت از محور مقاومت (عراق، سوریه، لبنان، فلسطین و یمن) در منطقه، تأکید بر استقلال فرهنگی و علمی، تقویت صنایع دفاعی کشور ازجمله صنایع موشکی و پهپادی، و سرانجام گسترش نهضت تولید علم اشاره کرد.
در تاریخ نهم اسفند ۱۴۰۴ خورشیدی، آیتالله خامنهای در پی بمباران هوایی آمریکا، همراه با جمعی از اعضای خانوادهاش، از جمله نوه و عروس، به شهادت رسید. به مناسبت این واقعه، دولت جمهوری اسلامی ایران یک هفته تعطیلی رسمی و چهل روز عزای عمومی اعلام کرد. پیکر مطهر آیتالله خامنهای پس از تشییع در کشور عراق و شهرهای تهران و مشهد، در روز پنجشنبه 18 تیر 1405 در رواق دارالشکر حرم مطهر رضوی به خاک سپرده خواهد شد.
آیتالله خامنهای علاوه بر سمتهای اجرایی، از جمله عالمان برجستهی فقه و اصول است. از مهمترین آثار مکتوب ایشان میتوان به: «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»(مجموعه سخنرانیهای ایشان در مسجد کرامت مشهد)، «ولایت»، «گفتاری در باب صبر»، «از ژرفای نماز»، چهار کتاب اصلی در علم رجال (از جمله «الرجال» و تعلیقات بر کتب رجالی)، و مجموعهی بیانات و پیامهای منظم در موضوعات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، که در قالب کتابهای متعددی منتشر شده است، اشاره کرد.
ایشان دارای چهار پسر به نامهای سیدمصطفی، سیدمجتبی (از فضلا و طلاب حوزهی علمیه)، سیدمسعود (محسن) و سیدمیثم هستند. همسر ایشان نیز از خانوادههای مذهبی و متدین مشهد میباشند. پس از شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای، در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای با اجماع و انتخاب مجلس خبرگان، به عنوان رهبر انقلاب اسلامی برگزیده شد.
منبع اصلی: سعیدیزاده، رسول، «خاندانهای دانشور سادات ایران»، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد، ۱۳۹۳، صفحات ۸۰-۸۱ (با اصلاح و تکمیل اطلاعات).
منبع: پُرسون
ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
