به گزارش سایت خبری پُرسون، این ماه، سرشار از فضیلت و کرامتهای ویژهای است که آن را از سایر ماهها متمایز میکند. چنانکه رسول اکرم (ص) از شوق رسیدن آن بیقرار بودند و با حلولش، تمام شبها را به عبادت و شبزندهداری سپری میکردند.
همچنین، اعمال مستحبی فراوانی در این ماه مقرر شده که انجام آنها، پاداش روزهداران را چند برابر خواهد ساخت؛ همانگونه که در دعای مخصوص رمضان آمده است:«... و هذا شهر عظمته و کرمته و شرفته و فضلته علی الشهور...
و رمضان، ماهی است که او را عظمت و کرامت و شرافت و فضیلت دادی، نسبت به ماه های دیگر.
فضیلت اعمال مستحبی ماه رمضان
رسول خدا(ص) می فرماید:«اگر کسی در این ماه، یک آیه از قرآن، تلاوت کند، ثوابش مثل کسی است که در غیر ماه رمضان، یک بار قرآن را ختم کرده باشد.»
حضرت علی(ع) از پیامبر خاتم(ص) نقل می فرماید:«هیچ مؤمنی نیست که ماه رمضان را، به حساب خدا، روزه بگیرد، مگر آن که خدای تبارک و تعالی، هفت خصلت را برای او لازم گرداند، هرچه حرام در پیکرش باشد محو و ذوب گرداند. به رحمت خدای عزوجل نزدیک می شود. (با روزه خویش) خطای پدرش حضرت آدم را می پوشاند. خداوند لحظات جان دادن را، برای او، آسان کند. از گرسنگی و تشنگی روز قیامت در امان است. خدای عزوجل از خوراکی های لذیذ بهشتی او را نصیب دهد. و بالاخره خدای عزوجل، برائت و بیزاری از آتش دوزخ را به او عطا فرماید. (پرسش کننده در این حدیث مفصل، عالم یهودی بود) که عرض کرد راست گفتی ای محمد.»
احکام تکلیفی در ماه رمضان
چنانچه در ادامه ی این بخش از دین و مذهب در نمناک اشاره کرده ایم به طور کلی احکام تکلیفی بر پنج قسم است. واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح.
اعمال مستحبی چیست؟
عملی که انجام دادن آن بسیار پسندیده و موجب پاداش اخروی است، اما انجام ندادن آن (ترک آن) مستوجب گناه یا مجازات نیست.
در این ماه اعمال مستحبی متعددی وجود دارد که انجام آنها بسیار توصیه شده است. مهمترین این اعمال عبارتند از:
انفاق و صدقه دادن
در این ماه صدقه دادن و انفاق کردن اجر ویژهای دارد که مستقیماً با حفظ سلامتی و دفع ناملایمات دنیوی در ارتباط است.
امام حسین (علیهالسلام) فرمودند:
مَنْ تَصَدَّقَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِصَدَقَةٍ صَرَفَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعِینَ نَوْعاً مِنَ الْبَلَاءِ.
«هر کس در ماه رمضان صدقهای بدهد، خداوند هفتاد نوع بلا را از او دور میگرداند.»
اعتکاف در ماه رمضان
یکی از والاترین اعمال عبادی مستحب در ماه مبارک رمضان، به ویژه در دهه پایانی، اعتکاف است. اعتکاف به معنای ماندن برای عبادت در مسجد و دور شدن موقت از مشغولیتهای دنیوی است، و در سنت اسلامی جایگاهی بیبدیل دارد.
پیامبراکرم (ص) می فرمایند :اعتکاف عشر فی شهر رمضان تعدل حجتین و عمرتین.
اعتکاف در یک دهه از ماه مبارک رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.
طبق روایات رسیده از ائمه معصومین (علیهم السلام) مستحب است که هر مسلمانی در صورت امکان دهه آخر ماه مبارک رمضان را در مسجد معتکف شود، که پیامبر اکرم(ص) در تمامی عمرش چنین میکرد.
غسل کردن
در کنار اعمال قلبی و گفتاری، غسل به عنوان یکی از اعمال مستحب مؤکد، بر طهارت جسم و روح در ماه مبارک رمضان تأکید دارد و برای ورود به لحظات خاص این ماه، ضروری است.
انجام غسل در شبهای ماه رمضان، عملی است که مکرراً از سوی معصومین (ع) توصیه شده است. اهمیت غسل در این ماه به اوج خود میرسد، به ویژه در شبهای قدر (۱۹، ۲۱ و ۲۳ رمضان) که شبهای نزول سرنوشتها هستند. توصیه بر آن است که روزهدار خود را با طهارت کامل (غسل) برای درک فیوضات این لیالی آماده سازد.
برخی از مفسرین معتقدند که غسل در این شبها، ضمن کسب ثواب عمل مستحب، باعث تقویت آمادگی روحی برای حضور قلب در عبادت و دعا شده و اثرگذاری اعمال انسان را افزایش میدهد.
تلاوت قرآن در ماه رمضان
برترین اعمال در شبها و روزهای ماه مبارک رمضان، تلاوت قرآن کریم است. اگرچه قرائت قرآن در تمام طول سال دارای اجر و ثواب است، اما به دلیل نزول این کتاب آسمانی در ماه رمضان، تلاوت آن در این ایام از اجر و ثوابی ویژه برخوردار میگردد.این اهمیت ویژه، توسط ائمه معصومین (ع) نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
امام باقر (علیهالسلام) فرمودند:
لِکُلِّ شَیْءٍ رَبِیعٌ وَ رَبِیعُ الْقُرْآنِ شَهْرُ رَمَضَان
«برای هر چیزی بهاری است، و بهار قرآن ماه رمضان است.»
بر اساس این حدیث، امتیاز و جایگاه قرآن کریم به اعتبار نزول آن در ماه رمضان، نسبت به سایر ماهها فزونی مییابد.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) عظمت پاداش قرائت قرآن در این ماه را چنین بیان فرمودهاند:
مَنْ تَلَا آیَةً مِنَ الْقُرْآنِ کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ
«هر کس در این ماه یک آیه از قرآن تلاوت کند، پاداش او برابر با کسی است که در غیر ماه رمضان یک ختم کامل قرآن را خوانده باشد.»
این کلام نبوی نشان میدهد که یک آیه تلاوت شده در رمضان، معادل یک ختم کامل در ماههای دیگر ثواب دارد؛ امتیازی که اهمیت توجه به قرآن در این ماه را دوچندان میسازد.
دعا و استغفار در ماه رمضان
ماه رمضان فرصتی استثنایی برای روزهداران است تا با احساس نیاز واقعی به درگاه حضرت حق، دستان احتیاج خود را به سوی خداوند بینیاز دراز کنند. از این رو، دعا و طلب حوائج از خداوند، یکی از وظایف اساسی در این ماه پربرکت به شمار میآید.
حضرت علی بن ابیطالب (علیهالسلام) اهمیت این دو عبادت(دعا و استغفار) را در این ماه به زیبایی بیان فرمودهاند:
«بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعای زیاد؛ اما دعاهای شما دافع بلا از شماست و اما استغفار شما از بین برنده گناهان شماست.»
این روایت روشن میسازد که دعا نقش حمایتی (دفع بلا) و استغفار نقش تطهیرکنندگی (محو گناهان) در طول این ماه دارد.
علاوه بر این توصیه کلی، روایات به خواندن ادعیه خاصی پس از نمازهای واجب اشاره دارند:
توصیه امام موسی کاظم (ع):به روزهداران توصیه شده است که پس از نمازهای واجب، دعای «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ» و دعای مشهور «یَا عَلِیُّ یَا عَظِیمُ» را قرائت نمایند.
پاداش استغفار پیامبر اکرم (ص):از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده است که اگر کسی پس از نماز واجب، دعای «اللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَی أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ» را تا انتها بخواند، خداوند متعال گناهان او را تا روز قیامت میبخشد.
در مجموع، ماه رمضان، ماه دراز کردن دست نیاز و طلب آمرزش است تا هم بلاها از روزهدار دور شده و هم پرونده اعمالش با استغفار پاک گردد.
افطاری دادن در ماه رمضان
در کنار تلاوت قرآن و دعا، عمل مستحب افطاری دادن به روزهداران فضیلت زیادی دارد. روایت مشهور امام محمد باقر (علیهالسلام) با سدیر، جایگاه والای اطعام روزهدار را آشکار میسازد.
امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:
یا سدیر، هل تدری ای لیال هذه؟ فقال له نعم. جعلت فداک ان هذه لیالی شهر رمضان فما ذاک؟ فقال له اتقدر علی ان تعتق کل لیلة من هذه اللیالی عشر رقاب من ولد اسمعیل؟ فقال له سدیر بابی انت و امی لا یبلغ مالی ذاک، فما زال ینقص حتی بلغ به رقبة واحدة فی کل ذلک یقول:«لا اقدر علیه فقال له:افما تقدر ان تفطر فی کل لیلة رجلا مسلما؟ فقال له:بلی و عشرة فقال له (علیه السلام):فذاک الذی اردت یا سدیر، ان افطارک اخاک المسلم یعدل عتق رقبة من ولد اسماعیل علیه السلام.
ای سدیر! آیا میدانی چه شبهایی است این شبها؟ سدیر گفت:بلی فدایت گردم این شبها شبهای ماه رمضان است، مگر این شبها چگونه است؟
امام باقر (علیه السلام) فرمودند:آیا قدرت داری هر شب از این شبها ده بنده از فرزندان اسماعیل (ع) را آزاد کنی؟
پس سدیر عرض کرد:پدر و مادرم به فدایت، ثروتم کفاف نمیدهد، پس امام پیوسته تعداد بندهها را کم کرد، تا رسید به یکی در تمام این ماه، سدیر گفت:قدرت ندارم .
پس امام باقر(ع) به او فرمود:آیا قدرت نداری هر شب یک مسلمان روزهداری را افطار دهی؟ سدیر عرض کرد:بلی تا ده نفر را هم میتوانم افطاری بدهم، پس امام به او فرمود:ای سدیر همان است که اراده کردی یعنی با افطاری دادن ده روزهدار به ثواب عتق و آزاد کردن ده بنده از اولاد اسماعیل (ع) نایل میگردی.
در این ماه، خداوند متعال بر آنچه مؤمن روزهدار در راه افطار انفاق میکند (از خوردنیها و نوشیدنیها) حسابرسی سخت نمیکند، با این شرط که از حدّ اعتدال خارج نشده و اسراف صورت نگیرد.
اعمال مستحبی در زمان افطار و سحر
اعمال مستحب در لحظات کلیدی روزهداری، یعنی هنگام افطار و سحر، پاداشی عظیم داشته و به کمال رسیدن روزه کمک میکنند.
1.آداب افطار ماه رمضان
هنگام افطار در ماه رمضان نکات زیر را رعایت کنید.
افطار کردن با خرما
مستحب است که روزهدار افطار خود را با خرما آغاز نماید. روایات ائمه اطهار (علیهمالسلام) تأکید دارند که افطار کردن با خرما، ثواب اعمال روزهدار را تا چهارصد برابر افزایش میدهد. در صورت عدم دسترسی، میتوان با مواردی چون شیر، حلوا، نبات یا نمک نیز روزه را گشود.
ذکر و دعاهای مخصوص افطار
در زمان افطار مستحب است انسان دعای اللَّهُمَّ لَکَ صُمْتُ وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْتُ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ را بخواند.
بر اساس روایتی ، امیر المومنین (ع) هر وقت می خواستند افطار کنند، می فرمودند:
بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَکَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْ [فَتَقَبَّلْهُ]مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.
هنگام خوردن لقمه اول خوب است که انسان بگوید، بسم اللهیا واسِعَ المَغفِرَةِ اِغفِرلی.
صدقه دادن پیش از افطار
از دیگر اعمال مستحب، خواندن سوره قدر قبل از افطار و دادن صدقه در زمان باز کردن روزه است.
۲. آداب سحرگاه
مستحب است که روزهدار در زمان سحر (قبل از طلوع فجر) نیز به اعمال عبادی بپردازد. از جمله مهمترین توصیهها در این زمان، استغفار (طلب آمرزش) و دعا کردن است، چرا که این لحظات، زمان استجابت دعاها محسوب میشود.
۳. فضیلت روزهای رمضان
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) میفرمایند:
ایها الناس انه قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند الله افضل الشهور، و ایامه افضل الایام و لیالی افضل اللیالی و ساعاته افضل الساعات.
ای مردم ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است، ماهی است که پیش خدا بهترین ماه است و روزهایش بهترین روزها و شبهایش بهترین شب ها و ساعاتش بهترین ساعات.
منبع: نمناک
